Tuzluja
Tuzluja
Tuzluca • Duzluca • Duzluja Qulp • Culpe • Kołb • Colbe | |
|---|---|
Distrito (ilçe) | |
| Coordenadas: 40° 02′ N, 43° 39′ L | |
| País | Turquia |
| Região | Anatólia Oriental |
| Província | Eder |
| Área | |
| • Total [1] | 1 270 km² |
| População | |
| • Total (dezembro de 2021) [2] | 23 538 hab. |
| • Urbana | 9 575 |
| Densidade | 18,5 hab./km² |
Tuzluja (em turco: Tuzluca), Duzluja (em azeri: Duzluca), Culpe (em curdo: Qulp)[3] ou Colbe (em armênio: Կողբ; romaniz.: Kołb) é uma cidade e distrito da Turquia, na província de Eder e na região da Anatólia Oriental. O distrito tem 1 270 km² de área[1] e em dezembro de 2021 tinha 23 538 habitantes (densidade: 18,5 hab./km²), dos quais 9 575 na sua capital.[2]
História
[editar | editar código]Historicamente chamada Colbe, a cidade pertenceu, na Antiguidade, ao distrito (gavar) de Chacate, na província de Airarate do Reino da Armênia. Era uma cidade populosa e próspera dada sua proximidade com grandes minas de sal. Nos anos 620, foi conquistada pelo imperador Heráclio (r. 610–641). A pedido do católico Esdras I (r. 630–641), Heráclio cedeu um terço da produção das minas ao Mosteiro de Echemiazim. Nos séculos IX-XI, pertenceu aos bagrátidas e foi mencionada por Estêvão Orbeliano. Depois, caiu sob controle dos árabes e dos mongóis. Quando foi conquistada pelo Império Otomano, foi renomeada Tuzluja em referência ao sal de suas minas. Foi tomada pelo Império Safávida em 1555 e 1639 sob os tratados assinados com os otomanos nessas ocasiões. Por estar próxima da fronteira com os Estados vizinhos, foi constantemente atacada ao longo do tempo e destruída. Um novo assentamento foi construído nas cercanias e foi chamado Nova Tuzluja / Nova Colbe para distingui-lo do antigo.[4][5]
Em 1828, sob os termos do Tratado de Turcamanchai, a cidade e o distrito circundante foram incorporados no uezde de Surmalu da Gubernia de Erevã do Império Russo.[4][5] Em 1829, Em 1829, o explorador alemão Friedrich Parrot, da Universidade de Tartu, viajou para Surmalu como parte de sua expedição para escalar o monte Ararate. Dois membros da equipe expedicionária de Parrot, os estudantes de medicina Carl Schiemann e Maximilian Behaghel von Adlerskron, viajaram para Tuzluja com quatro cossacos para examinar suas minas.[6] Na segunda metade do século XIX, o distrito compreendia mil acres. Em 1909, havia cerca de 400 vilas com 4 025 habitantes, envolvidos na agricultura, pecuária e extração de sal.[4][5]
Segundo Łevond Ališan, havia na cidade as igrejas de São Jorge (Surb Gevorg) e da Santa Mãe de Deus (Surb Astvacacin), ou da Veracruz e da Trindade segundo outras fontes, bem como três igrejas arruinadas e reminiscências de outras construções. Nas cercanias do assentamento havia capelas dedicadas a Esnique e Gregório, o Iluminador, enquanto próximo das minas havia um Tuque Manuque e uma igreja a São Jorge. Em 13 de outubro de 1921, sob o Tratado de Carse, foi cedida à Turquia, e sua população migrou às aldeias da planície de Ararate e para Erevã.[4][5]
Geografia
[editar | editar código]A cidade de Tuzluja está localizada no sopé nordeste das montanhas Bardol, nas margens do rio Tuzluja (antigo Vardamarde / Colbe). Fica próxima de famosas minas de sal. A produção em 1874 foi de 1 milhão de libras e foi exportada para vários países.[4][5]
Subdivisões
[editar | editar código]O distrito é formado pelo município (belde) de Tuzluja e 81 aldeias (köy):[2]
- Abasgol (Abbasgöl)
- Aabei (Ağabey)
- Acdeirmene (Akdeğirmen)
- Acdiz (Akdiz)
- Acoluque (Akoluk)
- Alcanle (Alhanlı)
- Alicosse (Aliköse)
- Arslanle (Arslanlı)
- Axaectaxe (Aşağıaktaş)
- Axaejivanle (Aşağıcivanlı)
- Axaecheirecle (Aşağıçıyrıklı)
- Axaecaterle (Aşağıkatırlı)
- Axaessutasle (Aşağısutaşlı)
- Badele (Badıllı)
- Bolane (Bağlan)
- Baquechejique (Bahçecik)
- Baquechelimeidane (Bahçelimeydan)
- Beiolu (Beyoğlu)
- Bostanle (Bostanlı)
- Burucsu (Buruksu)
- Cademele (Hadımlı)
- Caiaqueslaque (Kayakışlak)
- Caiaorene (Kayaören)
- Calache (Kalaç)
- Camisle (Kamışlı)
- Camurquessene (Hamurkesen)
- Candili (Kandilli)
- Carabulaque (Karabulak)
- Carajaorene (Karacaören)
- Caracoiune (Karakoyun)
- Caranleque (Karanlık)
- Carataxe (Karataş)
- Cassaquente (Hasankent)
- Cazcoparane (Kazkoparan)
- Cheracle (Çıraklı)
- Chichecli (Çiçekli)
- Coprubaxe (Köprübaşı)
- Cujucova (Küçükova)
- Cula (Kula)
- Cumbulaque (Kumbulak)
- Curuaache (Kuruağaç)
- Doaniurte (Doğanyurt)
- Erecdere (Eğrekdere)
- Elmaleque (Elmalık)
- Gaziler
- Guedicli (Gedikli)
- Goctaxe (Göktaş)
- Guluje (Güllüce)
- Guzeldere (Güzeldere)
- Iassebulaque (Yassıbulak)
- Iailajeque (Yaylacık)
- Inje (İnce)
- Injessu (İncesu)
- Iujeotaque (Yüceotak)
- Iucareactaxe (Yukarıaktaş)
- Iucarejivanle (Yukarıcivanlı)
- Jandervixe (Canderviş)
- Laleli
- Molacamer (Mollakamer)
- Naquerquirane (Nahırkıran)
- Ombulaque (Ombulak)
- Ortabujaque (Ortabucak)
- Osmancoi (Osmanköy)
- Pirdemir
- Quelecli (Kelekli)
- Quelechele (Kılıçlı)
- Querquebulaque (Kırkbulak)
- Queznefer (Kıznefer)
- Sareabdal (Sarıabdal)
- Sarebulaque (Sarıbulak)
- Soucbulaque (Soğukbulak)
- Soutlu (Söğütlü)
- Surmeli (Sürmeli)
- Taxuchane (Taşuçan)
- Tazequechi (Tezekçi)
- Turabi
- Tutaque (Tutak)
- Uchecaia (Üçkaya)
- Uruja (Uğruca)
- Unlendi (Ünlendi)
- Iale (Yağlı)
Referências
- ↑ a b «Áreas de províncias e distritos» (XLS). www.harita.gov.tr (em turco). Direção Geral de Cartografia. Ministério da Defesa da Turquia. 2014. Cópia arquivada em 19 de janeiro de 2025
- ↑ a b c «31 Aralik 2021 Tarİhlİ adrese dayali nüfus kayit sıstemı (ADNKS) sonuçlari beledıye nüfuslari» [Resultados do sistema de registo da população baseado em endereços (ADNKS) datado de 31 de dezembro de 2021. Populações de distritos] (XLS) (em turco). Instituto de Estatística da Turquia. www.tuik.gov.tr. Consultado em 8 de janeiro de 2025. Cópia arquivada em 18 de novembro de 2024
- ↑ Sediyani 2009, p. 187.
- ↑ a b c d e Hakobyan, Melik-Baxšyan & Barsełyan 1988–2001, p. 196.
- ↑ a b c d e Enciclopédia Armênia Soviética 1979, p. 530.
- ↑ Parrot 2016, p. 160–164.
Bibliografia
[editar | editar código]- «Կողբ». Haykakan sovetakan hanragitaran [Հայկական սովետական հանրագիտարան] [Enciclopédia Armênia Soviética]. 5. Erevã: Academia de Ciência da Armênia. 1979
- Hakobyan, Tadevos X.; Melik-Baxšyan, Stepan T.; Barsełyan, Hovhannes X. (1988–2001). «Արծկէ». Hayastani ev harakitsʻ šrjanneri tełanunneri baṛaran Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան [Dicionário da Toponímia da Armênia e Territórios Adjacentes]. 3. Erevã: Yerevan State University Publishing House
- Parrot, Friedrich (2016) [1846]. Journey to Ararat. Translated by William Desborough Cooley. Introduction by Pietro A. Shakarian. Londres: Gomidas Institute. pp. xxvi–xxvii. ISBN 978-1909382244
- Sediyani, İbrahim (2009). Adını arayan coğrafya. Istambul: Özedönüş Yayınları. ISBN 9786054296002


