Ir para o conteúdo

Cápac Yupanqui

Origem: Wikipédia, a enciclopédia livre.
Cápac Yupanqui
Qhapaq Yupanki
5º Inca de Cusco
Reinado1320 - 1350
AntecessorMayta Cápac
Sucessor(a)Inca Roca
Dados pessoais
Nascimento1300
Cusco
Morte1350 (50 anos)
Cusco
DinastiaHurin (Cusco)
PaiMaita Capac
MãeCuru Yaya

Cápac Yupanqui (Quíchua: Qhapaq Yupanki, Honrado e Generoso Libertador,[1] 1300 -- 1350), foi o quinto Sapa Inca e governador de Cusco.[2] Ascendeu ao poder evitando um golpe de estado que seus irmão queiram desfraldar ao tentar impor seu primo-meio-irmão Tarco Huamán, como Inca.[3] Cápac Yupanqui se tornou um governante aguerrido.

Cápac nasceu em Cusco, era filho de Maita Capac com sua irmã Curu Yaya. Seu pai tivera outros irmãos tanto legítimos como bastardos, e os colocara como governadores das cidades da região de Cusco. Após a morte de seu pai, estes irmãos pediram que Cápac aumentassem seus privilégios, a fim de ter mais autoridade, mas o Cápac foi perspicaz e compreendeu as intenções de seus irmãos, que haviam acordado secretamente entre si tirar-lhe a coroa e dá-la a seu irmão Tarco Huaman, que consideravam ser mais discreto e um homem que poderia ser melhor persuadido.[4]

Para garantir o trono matou nove irmãos de Tarco, e fez os outros lhe jurarem lealdade. No entanto, foi benevolente com Tarco Huamán e o enviou para governar os curacados de Anta e Cuyo.[5]

Durante o seu reinado Cápac derrotou alguns pequenos grupos étnicos, como o Cuyos,[5] acrescentando desta forma alguns poucos quilômetros quadrados a seus domínios. Mas a reputação do Curacado Inca crescia, tanto que o Curacado Quechua de Abancay enviou dois embaixadores para pedir ajuda para enfrentar os Chanca. Cápac aceitou ajudá-los e enviou seu meio-irmão Tarco como governador dos Cuyos [5] com a missão de capturar 1000 pássaros da selva e das montanhas para serem queimados em rituais militares.

A qualquer expansão do território a leste ou a oeste Cápac acrescentava melhorias necessárias qualitativamente na agricultura, utilizando por exemplo fertilizantes como guano encontrado fartamente nas encostas. Organizou o mitímac (a colonização de novas regiões conquistadas por agricultores escolhidos, guiados por funcionários de confiança com o objetivo de redistribuir a força de trabalho), também deu um impulso ao desenvolvimento dos transportes e da construção de estradas e pontes.[6] Mesmo assim durante o governo de Cápac Yupanqui o Curacado Inca permanecia pequeno diante do poderio dos Ayarmacas e dos Chancas.

O estado Chanca era temido pelos Ayarmacas (estes já tinham recuperado seu poder após as guerras civis que Lloque Yupanqui gerara entre as cidades Ayarmacas), pois os Chancas procuravam dominar toda a região de Cusco, incluindo os Incas e os Ayamarcas. Por isto, os Ayarmacas procuraram fazer uma aliança com os Incas, e o rei dos Ayarmacas ofereceu para selar esta aliança sua filha Cori Ilpay Cahua (Mama Cahua [7]), que significa joia de ouro. O Inca teve com ela dois filhos, um foi Inca Roca, que o sucedeu no reino, e o outro Apo Mayta, que se mostrou muito corajoso, para não mencionar outras crianças que teve com outras mulheres nobres.[5]

Cápac Yupanqui nunca chegou a enfrentar os Chancas, porque morreu envenenado antes que estes chegassem a Cusco.[8]

Deste Inca descende o grupo tribal e Ayllu de Apuamayta (Apu Mayta), e o ídolo que adoravam tinha o mesmo nome do Ayllu.[5]

Precedido por
Maita Capac
5º Cápac Inca
Dinastia Hurin Cusco

(1320-1350)
Sucedido por
Inca Roca
Precedido por
Maita Capac
5º Inca do Curacado de Cusco
(1320-1350)
Sucedido por
Inca Roca



Referências

  1. ↑ Menandra Mosquera, Quechua de Huarás, en Español e Inglés: Glosario, Xlibris Corporation, 2012 p. 221 ISBN 9781479722587
  2. ↑ Cápac Yupanqui in Carpeta Pedagogica (em castelhano) página visitada em 24/01/2017
  3. ↑ Padre Barnabe Cobo, Historia Del Nuevo Mundo, Volume 3 (em castelhano) Рипол Классик, 1956 p 142 ISBN 9785875323294
  4. ↑ Cobo, Historia Del Nuevo Mundo, p 141
  5. 1 2 3 4 5 Padre Barnabe Cobo History of the Inca Empire: An Account of the Indians' Customs and Their Origin, Together with a Treatise on Inca Legends, History, and Social Institutions (em inglês) University of Texas Press, 2010 p 122 ISBN 9780292789807
  6. ↑ Ugo Stornaiolo Ecuador : anatomía de un país en transición (em castelhano) Editorial Abya Yala, 1999 p. 62 ISBN 9789978045541
  7. ↑ Thomas B. F. Cummins, Barbara Anderson The Getty Murua :Essays on the Making of Martin de Murua's "Historia General del Piru"(em inglês) Getty Publications, 2008 p. 49 ISBN 9780892368945
  8. ↑ Patricia Temoche Cortez, Breve História dos Incas (em português) Versal Editores LTDA, 2016 p. 22 ISBN 9788589309417
O Commons possui uma categoria com imagens e outros ficheiros sobre Cápac Yupanqui